Mentale klachten

voorkomen bij zorgmedewerkers

HOE VOORKOM IK

WERKSTRESS BIJ MIJN TEAM?

HOE ORGANISEER IK

DE JUISTE ONDER- STEUNING? Hoe doe je dat?

BIJ WIE KAN

IK TERECHT MET MIJN ZORGEN?

HOE HOUD IK

MIJN ORGANISATIE MENTAAL GEZOND? De aanpak mentale gezondheid Een aanpak opgesteld in het kader van het Meerjarenprogramma Depressiepreventie. Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie: als zij de aanpak niet voorleeft en mogelijk maakt, heeft het bevorderen van mentale gezondheid op de werkvloer geen kans van slagen. Zorg voor goede algemene werkomstandigheden waarin zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid en de werkdruk hanteerbaar is. Heb oog voor (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en maak een tijdig gesprek daarover mogelijk. Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben.

Hoe is de aanpak tot stand gekomen?

Psychische beroepsziekten komen in absolute zin het vaakst voor bij werknemers in de gezondheidszorg (23%) (Arbobalans 2020 van TNO). De mentale gezondheid en psychosociale belasting van zorgmedewerkers is sinds enkele jaren een belangrijk onderwerp voor werkgevers. Niettemin zien professionals in de arbozorg dat zorgorganisaties wel preventieve maatregelen treffen, maar dat die (volgens ruim de helft van hen) onvoldoende effect hebben. Daarnaast ontbreekt een structureel preventief beleid nog vaak. Onderzoek bij zorgmedewerkers en arboprofessionals naar:

1. Wat werkt om stress- en spanningsklachten bij

zorgmedewerkers te voorkomen en hun mentale gezondheid te bevorderen?

1. Wat zijn hierbij de belemmerende en bevorderende factoren?

Van de werknemers in de sector zorg & welzijn vertrekt 24% binnen het jaar bij hun werkgever, met name vanwege werksfeer en werkinhoud (Uitstroomonderzoek 2020 van RegioPlus). Literatuurverkenning en deskresearch Online vragenlijst (minimaal) 232 zorgmedewerkers Online vragenlijst (minimaal) 82 arboprofessionals 8 interviews met contactpersonen van zorgorganisaties die interesse hadden in PMO psychische gezondheid Advies regiegroep van stakeholders Van de startende artsen overweegt 25% te stoppen, met name vanwege de hoge werkdruk, structureel overwerken zonder compensatie en te weinig supervisie (Nationale a(n)ios enquête december 2020). De aandacht voor duurzame inzetbaarheid in de zorg is door de coronacrisis extra toegenomen. Er zijn mooie projecten en goede samenwerkingen en overlegstructuren tot stand gekomen. Dit is hét moment om door te pakken en mentale gezondheid en preventie van mentale klachten bij zorgmedewerkers te realiseren. N.B. De responderende zorgmedewerkers zijn vaker vrouw en 45+ en zijn daarmee een goede afspiegeling van de zorgmedewerkers in Nederland. Onze respondenten werken echter minder vaak in de VVT en vaker in de gehandicaptenzorg dan gemiddeld in Nederland. De responderende arboprofessionals zijn met name bedrijfsartsen. We hebben geen werkgevers of hoofden HRM bereid gevonden om mee te werken aan een interview ondanks vele pogingen daartoe. Bekijk hier het rapport van het vragenlijsten interviewonderzoek Tijdig aanpakken van stress en spanningsklachten op de werkvloer kan eraan bijdragen dat het aantal depressies in Nederland vermindert.

Wie zijn wij?

Een samenwerking van het Amsterdam UMC, het Trimbos-instituut, de sectie arboverpleegkundigen van de beroepsvereniging Verzorgenden Verpleegkundigen (V&VN) en de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB).

De stappen - waarom nodig?

Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie: als zij de aanpak niet voorleeft en mogelijk maakt, heeft het bevorderen van mentale gezondheid op de werkvloer geen kans van slagen. Zorg voor goede algemene werkomstandigheden waarin zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid en de werkdruk hanteerbaar is. Heb oog voor (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en maak een tijdig gesprek daarover mogelijk. Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben.

Stap A Waarom nodig?

Stap A: Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie Nog onvoldoende actieve ondersteuning van directie motivatie van de directie om hiervoor ruimte en geld vrij te maken speelt een rol. Nog onvoldoende inzet op preventie Literatuur: Het merendeel van de ziekenhuizen beheerst minimaal één risicofactor voor psychosociale arbeidsbelasting (PSA) onvoldoende. Dit kwam naar voren tijdens de inspectie PSA van SZW (2019-2020). De meeste ziekenhuizen hadden de oorzaken van werkdruk in kaart gebracht, maar slechts de helft had overal maatregelen ingevoerd om de oorzaken weg te nemen. Geïnterviewden: Werkgevers zijn zich bewust van de hoge psychische verzuimcijfers, de flinke kostenpost die dat met zich meebrengt en het risico van verminderde zorgkwaliteit. Desondanks blijft een structureel preventief beleid om mentale klachten te voorkomen vaak uit. De meeste geïnterviewden missen een actieve rol van het management en bijval voor ideeën van de werkvloer. Terwijl juist de directie, samen met de HRmanager en de OR, de belangrijkste sleutelfiguur is in de totstandkoming van een preventief aanbod. Literatuur: Ook in de studie van Havermans et al. (2018) naar digitale interventies tegen werkstress in een zorginstelling was er een gebrek aan aanmoediging en ondersteuning van het hogere management voor de interventie. Dit draagvlak bij de directie is desalniettemin een bevorderende factor voor een effectieve implementatie, zo blijkt uit de evaluatie van Stichting Zorg aan Zet naar een integraal programma gericht op duurzame inzetbaarheid van Limburgse zorgmedewerkers (Robroek, Reeuwijk, & Burdorf, 2015). Literatuur: Uit de Werkgevers Enquête Arbeid 2019 van TNO bleek dat slechts 21% van de werkgevers in de zorg een PMO of PAGO liet uitvoeren, terwijl dit wel wettelijke verplicht is. Arboprofessionals: Bijna 90% van de arboprofessionals ziet belemmeringen binnen de organisatie voor de opzet en uitvoering van preventie. Met name het gebrek aan “ ER IS GEEN VISIE OP PREVENTIE EN DAAROM GEEN BELEID. SOMMIGE LEIDINGGEVENDEN BESTEDEN ER WEL AANDACHT AAN, MAAR DE MEESTEN GAAN PAS AAN DE SLAG NA EEN ZIEKMELDING, DUS NIET PREVENTIEF.” Arboprofessional

Stap B Waarom nodig?

Stap B1: Zorg ervoor dat zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid Er is nog te vaak sprake van een taboe op mentale klachten bij het management Literatuur: In de studie naar een preventief Medisch Onderzoek (PMO) onder verpleegkundigen en paramedici hadden sommige leidinggevenden weerstand tegen het PMO. Ze waren bang dat zorgmedewerkers zouden klagen over hen tijdens het overleg met de bedrijfsarts (Ketelaar et al., 2013). Er is nog te vaak sprake van een taboe op mentale klachten bij zorgmedewerkers Geïnterviewden: Volgens de helft van de geïnterviewden kijken directieleden vaak vanuit eigen kaders en ervaringen naar mentale problemen en preventie. Dit beïnvloedt hun preventieve beleid. Geïnterviewden: Volgens minimaal twee geïnterviewden heerst er nog vaak een taboe op mentale problemen bij de zorgmedewerkers zelf. Literatuur: In een studie naar digitale interventies tegen werkstress in een zorginstelling wilden sommige zorgmedewerkers niet deelnemen. Ze waren bang voor schadelijke gevolgen, zoals een berisping na het melden van werkstress (Havermans et al., 2018). Literatuur: Met name onder artsen bestaat een werkcultuur waarin weinig gesproken wordt over mentale klachten en werkstress (Dieben, 2020). Dit is ook terug te zien in de geringe behoefte aan psychosociale ondersteuning, zo blijkt uit het LAD Vragenlijstonderzoek Gezond en Veilig Werken tijdens en na de COVID-19 uitbraak. Zorgmedewerkers: De meeste zorgmedewerkers herkennen en onderschrijven met name het belang van een veilige, pestvrije werkcultuur om mentale klachten te voorkomen. Enkele zorgmedewerkers gaven aan bang te zijn voor repercussies als ze openlijk zouden spreken over hun mentale klachten bij hun leidinggevende. Stap B1: Zorg ervoor dat zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid Kennis bij werkgevers over mentale gezondheid en preventie is nog te vaak onvoldoende zorgen over de nodige kosten voor het PMO en de angst voor overvolle spreekuren van de bedrijfsarts. Geïnterviewden: Volgens enkele geïnterviewden weten werkgevers nog te weinig over mentale problemen en de aanpak hiervan. Zo heerst onder sommige werkgevers (onterecht) de angst dat aandacht voor mentale klachten uiteindelijk zal leiden tot een toename van deze klachten en ziekmeldingen. Literatuur: De twijfel van werkgevers over het effect van preventie kwam ook naar voren in een studie naar de inzet van een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) onder managers van arbodiensten (Los, Hulshof, & Sluiter, 2019). Werkgevers maakten zich (onterecht) De aanpak Stap B2: Zorg ervoor dat de werkdruk hanteerbaar is Huidige maatregelen tegen werkdruk werken onvoldoende Arboprofessional: Volgens de arboprofessionals bieden veruit de meeste zorginstellingen preventieve maatregelen om de werkdruk te verlichten en autonomie bij zorgmedewerkers toe te kennen. Echter, ondanks deze maatregelen, geven zorgmedewerkers en arboprofessionals aan dat deze nog onvoldoende werken of worden gerealiseerd. “ WE DWEILEN MET DE KRAAN OPEN. JE KAN WERKNEMERS BLIJVEN ONDERSTEUNEN BIJ STRESS EN SPANNINGSKLACHTEN, MAAR ALS WIJ DE ARBEIDSOMSTANDIGHEDEN NIET VERBETEREN, HOUDT DE OVERBELASTING STAND.” Geïnterviewde Stap C: Heb oog voor de (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en zorg voor mogelijkheden om daar tijdig over te praten Ruimte, tijd en aandacht voor mentale klachten is voor zorgmedewerkers belangrijk Literatuur: Zorgmedewerkers uit verschillende branches hebben met name behoefte om te praten met collega’s, het team en de leidinggevende over hun ervaringen tijdens de COVID-19 uitbraak. Voor de meeste respondenten was dit contact voldoende en was er verder weinig behoefte aan individuele professionele ondersteuning. Zo bleek uit de IZZ Coronamonitor, het whitepaper van PGGM, PGGM&CO, PFZW, Vernet, FWG en IZZ en het LAD Vragenlijstonderzoek Gezond en Veilig Werken tijdens en na de COVID-19 uitbraak (onderzoek bij artsen). Literatuur: Uit de Nationale a(n)ios enquête van De Jonge Specialist (december 2020) viel op dat jonge artsen tijdens de eerste COVID-19 golf minder werkdruk ervaarden. Dit werd verklaard door betere samenwerking van teams, betere supervisie en betere verdeling van de werkdruk. Zorgmedewerkers: Regelmatig missen zorgmedewerkers de openheid over eventuele mentale klachten op de werkvloer. Meerdere zorgmedewerkers geven uit zichzelf aan vooral behoefte te hebben aan gesprekken met collega’s en persoonlijke aandacht van hun leidinggevenden. Arboprofessionals: de meeste arboprofessionals (h)erkennen dat voornamelijk het bespreken van de werkdruk en mentale klachten een positief effect heeft. “ IK DENK VOORAL DAT HET BELANGRIJK IS DAT MEDEWERKERS HET GEVOEL HEBBEN DAT ER TIJD EN RUIMTE IS VOOR HUN KLACHTEN, ONDANKS DAT ER NIET ALTIJD EEN PASKLARE OPLOSSING IS.” Zorgmedewerker

Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben

Zorgmedewerkers maken maar beperkt gebruik van de preventieve programma’s op hun werk Zorgmedewerkers: Zorgmedewerkers hebben weinig behoefte aan de individuele preventieve interventies die hun werkgever nu (online) aanbiedt. Voorlichting (27%) en training (21%) over het voorkómen van mentale klachten op de werkvloer zijn het populairste onder medewerkers. Het effect van de verschillende preventieve programma’s en interventies is beperkt Arboprofessionals: Volgens slechts ongeveer 25% van de arboprofessionals wordt het preventieve aanbod regelmatig tot vaak gebruikt door de zorgmedewerkers. Ongeveer de helft van de arboprofessionals ziet dat het aanbod niet tot nauwelijks wordt gebruikt. Het open spreekuur bij de arbodienst wordt daarentegen volgens 60% van de arboprofessionals regelmatig tot vaak gebruikt. Zorgmedewerkers hebben, volgens de arboprofessionals, lage verwachtingen van de preventieve interventies. Arboprofessionals: Bijna 50% van de arboprofessionals geeft aan dat het (gehele) preventieve aanbod slechts beperkt effect heeft op mentale klachten van zorgmedewerkers. Volgens 34% heeft het preventieve beleid en het aanbod voldoende tot zeer goed effect. 2% ziet geen effect en 17% kan geen uitspraken doen. Geïnterviewden: Zorgmedewerkers zijn niet snel geneigd hulp te zoeken voor lichte mentale klachten, maar pas als de nood hoog is. In ieder geval twee geïnterviewden valt het op dat de aangeboden interventies in hun organisatie weinig worden gebruikt. Stap A: Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie

Adviezen voor beleidsmakers

3 Stimuleer en inspireer werkgevers om te investeren in preventie door positieve aandacht voor goede en betaalbare voorbeelden van andere werkgevers: Instellen prijs voor ‘beste werkgever’ Blijvend stimuleren van uitwisseling ‘good practices’ zoals Actie Leer Netwerk (ALN); onderdeel van het actieprogramma Werken in de Zorg van VWS De Inspectie SZW prioriteiten laten leggen op meer PSA-inspecties in zorginstellingen en handhaven indien het PSA-beleid onvoldoende is. Biedt tevens beloningen als zorginstellingen goed op weg zijn op het gebied van preventie. Kansrijke en betaalbare voorbeelden en verhalen van ambassadeur-zorginstellingen en -werkgevers tonen. Adviezen voor Werkgevers, HRM en OR Informeer en stimuleer werkgevers over nut en noodzaak van preventief beleid op het gebied van mentale gezondheid: Draag actief zorg voor een effectieve aanpak mentale gezondheid: 1 Neem dit onderwerp specifiek op in de SZW bewustwordingscampagne om de naleving van de RI&E te bevorderen. 1 Zet een passende arboprofessional in voor de opzet en uitvoering van een preventief aanbod en sluit daarbij aan op verplichtingen in de Arbowet zoals het uitvoeren van een RI&E, het doen van een PMO en advies vragen over gezondheidskundige vraagstukken. 2 Onderzoek de mogelijkheden om via collectieve zorgverzekeringscontracten te investeren in mentale gezondheid en preventie op de werkplek. 2 Zoek verbinding met het Actie Leer Netwerk (ALN); onderdeel van het actieprogramma Werken in de Zorg van ministerie van VWS. Hier worden goede voorbeelden gedeeld. Stap B1: Zorg ervoor dat zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid Adviezen voor Werkgevers, HRM en OR

Adviezen voor leidinggevenden en afdelingsmanagers

Adviezen voor professionals in de arbozorg 1 Borg dat er binnen de organisatie minder taboe ligt op het hebben van psychische klachten: Organiseer een bewustwordingscampagne om vooroordelen over spanningsklachten weg te nemen, de noodzaak van in gesprek zijn en een open cultuur. Handel ook naar leidinggevenden in de organisatie vanuit het principe van een open cultuur. Vergroot de eigen kennis over mentale gezondheid en preventie. 1 Bestrijd vooroordelen over spanningsklachten en psychisch functioneren bij zorgmedewerkers, benadruk de noodzaak van in gesprek zijn en zorg voor een open cultuur binnen de teams. 1 Adviseer leidinggevenden en directie over het belang van aandacht in de organisatie voor vooroordelen over spanningsklachten en psychisch functioneren, de noodzaak van in gesprek zijn en een open cultuur.

Adviezen voor zorgmedewerkers

2 Besteed ook bij activiteiten gericht op zorgmedewerkers aandacht aan vooroordelen over mentale klachten, de noodzaak van in gesprek zijn en een open cultuur. 1 Zorg ervoor dat een open en veilig werkklimaat hoog op de agenda komt in je beroepsvereniging, je team en de werknemersvertegenwoordigingen in het bedrijf waar je werkt. Stap B2: Zorg ervoor dat de werkdruk hanteerbaar is

Adviezen voor leidinggevenden en afdelingsmanagers

1 Sluit voor dit onderwerp aan bij het Discussiestuk ‘Zorg voor de Toekomst’ van VWS waarin vermindering van administratiedruk en betere regelgeving worden geadviseerd. 1 Voer ten minste deze twee maatregelen in die de werkdruk verminderen: Biedt meer regelmogelijkheden en autonomie Verminder administratiedruk Adviezen voor Werkgevers, HRM en OR 1 Voer ten minste deze twee maatregelen in die de werkdruk verminderen: Biedt meer regelmogelijkheden en autonomie Verminder administratiedruk Stap C: Heb oog voor de (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en zorg voor mogelijkheden om daar tijdig over te praten Adviezen voor Werkgevers, HRM en OR 3 Zorg voor makkelijke en snelle onderlinge afstemming en communicatie tussen de verschillende arboprofessionals (HR, bedrijfsarts, A&O psycholoog, etc). 2 Ga met (zorg)medewerkers in gesprek over mentale gezondheid, bespreek signalen van mentale klachten. 1 Biedt mogelijkheden aan zorgmedewerkers om open en veilig te praten over hun mentale gezondheid. Met name met collega’s en/of de leidinggevende, maar ook met een arboprofessional. Bijvoorbeeld door: Dagopening of sluiting Intervisie en andere mogelijkheden voor onderlinge uitwisseling Bedrijfsopvang/peer support bij ingrijpende gebeurtenissen Open (vertrouwelijk) spreekuur bedrijfsarts 3 Ken het aanbod binnen de organisatie en wijs medewerkers laagdrempelig op de mogelijkheden. Bijvoorbeeld door: Bedrijfsopvang/peer support bij ingrijpende gebeurtenissen Open (vertrouwelijk) spreekuur bedrijfsarts Diensten van verschillende arboprofessionals (HR, A&O psycholoog, bedrijfsmaatschappelijk werk etc.). Adviezen voor leidinggevenden en afdelingsmanagers 1 Stimuleer collega’s om open en veilig te praten over hun mentale gezondheid. Bijvoorbeeld door: Dagopening of sluiting Buddysysteem Voorlichting en training aan zorgmedewerkers om werkdruk bij zichzelf te (h)erkennen en te voorkomen 2 Trainen van teamleiders in het signaleren van spanningsklachten bij medewerkers, met indien nodig ondersteuning van teamcoach. 4 School jezelf indien nodig in het signaleren van mentale klachten van medewerkers, organiseer indien nodig ondersteuning van een teamcoach. De aanpak

Stap C Wat te doen? - vervolg

Stap C: Heb oog voor de (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en zorg voor mogelijkheden om daar tijdig over te praten Adviezen voor professionals in de arbozorg 5 Zorg voor makkelijke en snelle onderlinge afstemming en communicatie tussen de verschillende arboprofessionals bij vormgeven aanbod en onderling verwijzen van medewerkers. 1 Biedt mogelijkheden aan zorgmedewerkers om open en veilig te praten over hun mentale gezondheid en klachten. Stimuleer dat waar mogelijk onder collega’s of met de leidinggevende, bijvoorbeeld door een dagopening of sluiting. 6 Ken de expertise van de verschillende arboprofessionals (HR, bedrijfsarts, A&O psycholoog, etc.) in de organisatie zodat overleg en doorverwijzing mogelijk wordt. 2 Organiseer Bedrijfsopvang/peer support bij ingrijpende gebeurtenissen. 3 Organiseer open (vertrouwelijk) spreekuur bedrijfsarts. 4 Train teamleiders in signaleren van mentale klachten van medewerkers, organiseer indien nodig ondersteuning van teamcoach. De aanpak

Stap D Wat te doen?

Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben Adviezen voor Werkgevers, HRM en OR 4 Communiceer via verschillende kanalen en afzenders over het bestaande aanbod, blijf dit herhalen en check of de doelgroep bereikt wordt. 7 Vergoed interventies voor zorgmedewerkers en maak hier jaarlijks budget voor vrij. De interventies kunnen ook buiten werktijd geboden worden. 1 Bied medewerkers naast interventies op team- en organisatieniveau ook altijd de mogelijkheid tot, bij voorkeur bewezen effectieve, individuele interventies op maat. 5 Communiceer op een positieve en stimulerende manier over het preventieve aanbod. 8 Betrek zorgmedewerkers bij de ontwikkeling van preventief beleid, maatregelen en de keuze voor interventies. 2 Zorg voor een aanbod aan preventieve interventies voor werknemers die dat nodig hebben of daar behoefte aan hebben. Zorg dat zij en hun verwijzers daarin hun weg kunnen vinden. Alleen aanbieden van een platform is onvoldoende. 6 Evalueer/monitor de ingezette instrumenten en aanpakken om de interventie- of implementatiestrategieën zo nodig aan te kunnen passen. 3 Communicatie/informatie aan zorgmedewerkers over interventies moet helder zijn: wat je eraan hebt, wat het inhoudt, hoeveel tijd het kost en hoe de bescherming van de privacy is gewaarborgd. De aanpak

Stap D Wat te doen? - vervolg

Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben Adviezen voor professionals in de arbozorg 4 Communiceer via verschillende kanalen en afzenders over het bestaande aanbod en blijf dit herhalen. 8 Betrek zorgmedewerkers bij de opzet van een programma/aanbod in het bedrijf ter bevordering van mentale gezondheid. 1 Kies bij voorkeur bewezen effectieve individuele interventies als onderdeel van een programma/aanbod in het bedrijf ter bevordering van mentale gezondheid (naast interventies op organisatieniveau). 5 Communiceer op een positieve en stimulerende manier over het preventieve aanbod. 9 Overweeg inzet van een gevalideerd Preventief Medisch Onderzoek Psychische Gezondheid (Ketelaar et al., 2013); programma waarbij spannings- en stressklachten worden gemeten via vragenlijsten en zorgmedewerkers een individuele terugkoppeling en een advies voor individuele interventies krijgen. 6 Weet welke interventie past bij welk doel of bij welke mentale klacht van de werknemer, win hierover deskundig advies indien deze expertise niet in huis is. 2 Zorg ervoor dat medewerkers die dat nodig hebben hun weg vinden in het aanbod. Alleen het aanbieden via een platform werkt onvoldoende. 7 Evalueer/monitor de ingezette instrumenten en aanpakken om de interventie- of implementatiestrategieën zo nodig aan te kunnen passen. 3 Communicatie/informatie aan zorgmedewerkers over interventies moet helder zijn: wat je eraan hebt, wat het inhoudt, hoeveel tijd het kost, hoe de bescherming van de privacy is geregeld. De aanpak

Stap A Waarom deze adviezen?

Stap A: Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie

Drijfveren voor werkgevers

Literatuur: In een onderzoek naar bevorderende factoren voor duurzame inzetbaarheid in de Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg (Van Vuuren, 2016), werden o.a. de volgende maatregelen genoemd om werkgevers te stimuleren hier aandacht voor te hebben: Advies regiegroep stakeholders: Breng de kosten en baten van preventie van mentale klachten in kaart. Communiceer richting werkgevers en leidinggevenden over de financiële voordelen en de invloed op de kwaliteit van patiëntenzorg. Daarnaast raadt de regiegroep aan om te werken met beloningen (financiële vergoeding of eervolle vermelding) en sancties door de Inspectie SZW om werkgevers te stimuleren een goed preventiebeleid op te zetten. Arboprofessionals: Volgens de meerderheid zijn er te weinig (financiële) prikkels voor werkgevers om een preventief beleid te voeren. Deel goede voorbeelden, zodat werkgevers van elkaar kunnen leren. Toon cijfermatig urgentie aan met behulp van een economische evaluatie. Enthousiasmeer werkgevers door bijeenkomsten te organiseren met interessante sprekers. Haal arbeidsvoorwaardelijke afspraken in de cao aan. Benader werkgevers via HR en staffunctionarissen. Literatuur: Uit de Werkgeversenquête Arbeid 2014 van TNO bleek dat werkgevers zelf menen dat met name een wettelijke verplichting (47%) en het verzoek van werknemers of hun vertegenwoordigers (52%) drijfveren zijn om een preventief beleid op te zetten. Ook een hoog verzuimpercentage (18%), achteruitgang in productiviteit of kwaliteit van werk (16%) en de eis van klanten of bezorgdheid om de reputatie van het bedrijf (14%) worden genoemd. De aanpak

Stap A Waarom deze adviezen? - vervolg

Stap A: Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie

Een passende arboprofessional

Geïnterviewden en arboprofessionals: De werkgever is volgens de Arbowet verplicht om beleid te voeren dat erop is gericht om psychosociale arbeidsbelasting te voorkomen of te beperken. Hij dient zich daarbij te laten ondersteunen door kerndeskundigen (bijvoorbeeld een bedrijfsarts). Desondanks krijgt de arboprofessional deze ruimte in de praktijk niet tot nauwelijks. Er wordt vrijwel alleen verzuimbegeleiding ingekocht. Literatuur: Dit wordt bevestigd door een literatuurstudie van Ruitenburg et al. (2015) naar een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) onder ziekenhuisartsen door de interne arbodienst. Hier bleek de werkdruk van de doktersassistent een obstakel voor het uitvoeren van de preventieve werkzaamheden. De aanpak

Stap B Waarom deze adviezen?

Stap B1: Zorg ervoor dat zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over hun mentale gezondheid

Taboe op mentale klachten

Advies regiegroep stakeholders: De regiegroep van stakeholders adviseert om een bewustwordingscampagne richting werkgevers, leidinggevenden én zorgmedewerkers te lanceren om het taboe op mentale klachten te doorbreken. De aanpak

Stap B Waarom deze adviezen? - vervolg

Stap B2: Zorg ervoor dat de werkdruk hanteerbaar is

Stap A

Hoge administratiedruk en weinig regelmogelijkheden Literatuur: Ook de discussienota ‘Zorg voor de Toekomst’ uit december 2020 benadrukt de hoge administratiedruk. Zorgverleners zijn per werkweek tot wel 40% van hun tijd kwijt aan administratie. Een deel van die tijd besteden ze aan handelingen waar ze het nut niet van inzien. Verbeterpunten zijn minder administratieve lasten en regeldruk en beter roosteren. Zorgmedewerkers: De zorgmedewerkers benadrukken dat zij voor de preventie van mentale klachten tenminste het volgende nodig hebben: Meer regelmogelijkheden: meer inspraak in het rooster én een gezonder werkrooster waarbij beter rekening wordt gehouden met behoeftes en privéomstandigheden. Minder administratieve activiteiten, inclusief betere ICT-ondersteuning om de administratie te versnellen en te vereenvoudigen.

Stap C Waarom deze adviezen?

Stap C: Heb oog voor de (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en zorg voor mogelijkheden om daar tijdig over te praten

Stap D

Gesprek met én tussen zorgmedewerkers bewaken en kennis bij leidinggevenden over PSA. Dezelfde adviezen komen ook naar voren uit de gesprekken van de Inspectie SZW met stakeholders en zorgorganisaties over PSA in coronatijd. voor teamleiders in het signaleren van en omgaan met mentale klachten van hun zorgmedewerkers. De teamleider staat dichtbij het team en kan veel betekenen als hij of zij oog heeft voor zijn medewerkers. Literatuur: In het whitepaper adviseren PGGM, PGGM&CO, PFZW, Vernet, FWG en IZZ om o.a. de betrokkenheid van de leidinggevende te vergroten en structurele ondersteuning aan te bieden. Dit laatste kan in de vorm van contactmomenten met collega’s, bedrijfsopvang en peersupport, individuele psychologische ondersteuning en voorlichting over hoe om te gaan met ingrijpende gebeurtenissen. Literatuur: Startende verpleegkundigen wensen peer support van collega’s, aandacht voor teamsfeer, counseling en vaste evaluatiemomenten (Ketelaar et al., 2015). Daarnaast vinden zorgmedewerkers het prettig om te weten dat individuele professionele ondersteuning beschikbaar is. Zo blijkt uit de IZZ Monitor Gezond werken 2020 tijdens de COVID-19 uitbraak. Literatuur: De training voor leidinggevenden wordt ook genoemd in de gesprekken van de Inspectie SZW met stakeholders en zorgorganisaties over PSA in coronatijd (november 2020). Literatuur: De Inspectie SZW psychosociale arbeidsbelasting (PSA) noemt meerdere gewenste maatregelen om te hoge werkdruk en daarmee te hoge psychosociale belasting bij jonge zorgmedewerkers tegen te gaan. Dit zijn o.a. een goed inwerktraject, extra begeleiding door coaches, mentoren, buddy’s en/of psychologen, training en intervisie voor jonge professionals om de grenzen te Communicatie tussen arboprofessionals Arboprofessionals: Een meerderheid van de arboprofessionals spreekt van problemen in de afstemming en communicatie tussen verschillende arboprofessionals. Ook zou meer kennis en vaardigheden van preventieve aanpakken bevorderend werken.

De inzet van teamleiders

Zorgmedewerkers & geïnterviewden: Meerdere zorgmedewerkers en geïnterviewden opperen een training

Stap D Waarom deze adviezen?

Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben Beschikbare preventieve programma’s en ondersteuning Advies regiegroep stakeholders: een volledig aanbod van interventies op individueel, team- en organisatieniveau blijft belangrijk om opkomende mentale klachten te verminderen. Arboprofessionals en geïnterviewden: De meeste werkgevers bieden verschillende individuele interventies en programma’s aan ter preventie van mentale klachten. Interventies op team- of organisatieniveau ontbreken meestal.

Samenhang en overzicht van het preventieve

aanbod Arboprofessionals en geïnterviewden: Een knelpunt is o.a. de onoverzichtelijkheid van het ruime, maar onsamenhangende aanbod aan preventieve interventies. Er ontbreekt een duidelijke aanpak en preventief beleid. De interventies worden meestal los aangeboden en maken geen deel uit van een integrale aanpak. Literatuur: Niet iedere zorgmedewerker ontvangt psychosociale ondersteuning. Uit het LAD Vragenlijstonderzoek Gezond en Veilig Werken onder 1600 artsen gaf 9% aan dat er op het werk geen mogelijkheden tot psychosociale ondersteuning zijn, dit is met name het geval bij huisartsen (38%), sociaal geneeskundigen (26%) en psychiaters ggz (25%). Stap D Waarom deze adviezen? - vervolg Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben Goede communicatie over mentale ondersteuning Literatuur: Het whitepaper van PGGM, PGGM&CO, PFZW, Vernet, FWG en IZZ (september 2020) geeft aan dat enkel het aanbieden van een interventie onvoldoende werkt. Ze moeten herhaaldelijk onder de aandacht gebracht worden. Daarnaast helpt het als zorgmedewerkers worden begeleid in het gebruik van de interventie door teamleden of een HR-medewerkers. Zo blijkt uit het onderzoek van Havermans (2018) naar een digitaal platform met preventieve interventies in een zorginstelling.

Een positieve insteek

Geïnterviewden: Het advies is om duidelijker te communiceren richting de zorgmedewerkers. Het moet voor hen duidelijk zijn wat de organisatie doet en wat zij zelf kunnen doen om hun eigen mentale gezondheid te beschermen. Geïnterviewden: Een positieve insteek is belangrijk om zorgmedewerkers te enthousiasmeren voor interventies. Zo klinken termen als “Preventief Medisch Onderzoek”, “depressie” en “spanningsklachten” negatief en zwaar, wat zorgmedewerkers belet om deel te laten nemen. Beter is het om bijvoorbeeld te spreken van “veerkracht versterken” of “mentaal welbevinden bevorderen”. Literatuur: Het belang van goede communicatie bleek ook uit een studie naar een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) (Ketelaar et al., 2013). Leidinggevenden waren niet zo bekend met het PMO, waardoor zij ook minder motivatie en inzet toonden om hun medewerkers te laten deelnemen. Geadviseerd werd om herhaaldelijk te communiceren over de interventie naar alle lagen in de organisatie en te controleren of de informatie daadwerkelijk aankwam. Literatuur: Ook uit de studie van Van Vuuren (2016) naar bevorderende factoren voor activiteiten gericht op duurzame inzetbaarheid, bleek dat het helpt om het aanbod laagdrempelig, veilig, leuk en met een positieve insteek aan te bieden. Stap D Waarom deze adviezen? - vervolg Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben

Vergoeding en deelname aan preventieve

interventies Geïnterviewden en arboprofessionals: Regelmatig ontbreekt kennis over het effect en juiste implementatie van interventies. Hierdoor is het lastig voor werkgevers en arboprofessionals om te kiezen tussen de vele interventies die Nederland rijk is. Zorgmedewerkers: Bijna 70% van de zorgmedewerkers geeft aan zelf deel te willen nemen aan preventieve activiteiten buiten werktijd, ondanks alle werkdruk. Interventies moeten wel gratis zijn. Literatuur: Het advies om interventies te evalueren wordt ook genoemd in de gesprekken van de Inspectie SZW met stakeholders en zorgorganisaties over het voorkomen van psychosociale arbeidsbelasting voor zorgpersoneel in coronatijd (november 2020). Arboprofessionals: Met name het gebrek aan tijd belemmert zorgmedewerkers om deel te nemen aan preventieve interventies gedurende de werkdag. Literatuur: Als het preventieve aanbod gratis is, zullen zorgmedewerkers sneller in beweging komen voor hun duurzame inzetbaar. Zo blijkt uit de studie van Van Vuuren (2016) naar bevorderende factoren voor activiteiten gericht op duurzame inzetbaarheid. Stap D Waarom deze adviezen? - vervolg Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben

Zorgmedewerkers betrekken

directie). Zo blijkt uit de studie van Van Vuuren (2016) naar bevorderende factoren voor activiteiten gericht op duurzame inzetbaarheid. Ook de studie van Havermans (2018) toonde aan dat zorgmedewerkers weerstand hadden tegen de interventies, omdat ze niet betrokken waren bij het besluitvormingsproces rondom deze interventies. Literatuur: De PMO-module met doorverwijzing naar de bedrijfsarts is zeer kosteneffectief, elke geïnvesteerde euro levert de werkgever 11 euro op door vermindering van productiviteitsverlies. De aanpak verdient zichzelf binnen een half jaar ruimschoots terug (Noben et al., 2015). Het PMO heeft een positief effect op het werkfunctioneren en mentale klachten (minder depressieve, stress- en angstklachten) van verpleegkundigen en paramedici (Ketelaar en al., 2013; Los, Hulshof & Sluiter, 2019). Uit een onderzoek naar het PMO onder ziekenhuisartsen was men positief over de uitvoerbaarheid, werkwijze en communicatie over het PMO (Ruitenburg et al., 2015). Zorgmedewerkers: Het is belangrijk dat de directie en teammanagers serieus luisteren naar de ideeën, zorgen en vragen van zorgmedewerkers. Betrek zorgmedewerkers in de besluitvormingen het beleid. Dit bevordert het draagvlak voor het preventieve beleid. Geïnterviewden: Veel zorgmedewerkers hebben weerstand tegen het invullen van een vragenlijst, zoals bij een Preventief Medisch Onderzoek (PMO) en werknemerstevredenheidsvragenlijst. Dit inzicht is belangrijk om mee te nemen in een preventiebeleid.

Het PMO psychische gezondheid

Geïnterviewden: Het Preventief Medisch Onderzoek (PMO) zou de gewenste geïntegreerde aanpak kunnen bieden. Het bestaat immers uit een screening, een verwijzing naar een passende interventie en een terugkoppeling. Daarnaast is het PMO wetenschappelijk onderbouwd en leidt de getrapte screening tot gerichte steun aan zorgmedewerkers met (beginnende) mentale klachten. Literatuur: Zorgmedewerkers zullen zich sneller inzetten voor hun eigen duurzame inzetbaarheid als de activiteiten geïnitieerd zijn door henzelf (en niet door de De aanpak Waarom nodig Wat te doen Praktijkvoorbeelden Literatuur Waarom deze adviezen

Stap A Goede praktijkvoorbeelden en methoden

Stap A: Een effectieve aanpak mentale gezondheid begint bij de directie Stap B Stap C Stap D Impactmaker Prijs Het boek Gezond Leiderschap Met de Impactmaker Prijs krijgen goede ideeën rondom het thema ‘behoud van zorg- en welzijns professionals’ een podium. Andere zorgorganisaties hoeven hierdoor niet opnieuw het wiel uit te vinden. Ontwikkeld door: Ministerie van VWS, Actie Leer Netwerk en RegioPlus. IZZ deed een kwalitatief onderzoek naar gezond leiderschap in de zorg. De interviews met 20 zorgbestuurders, waarin zij vertellen over hun invloed en visie op een gezond en veilig werkklimaat, zijn gebundeld in dit boek. Ontwikkeld door: Stichting IZZ.

Stap B1: Zorg ervoor dat zorgmedewerkers veilig en openlijk kunnen praten over

hun mentale gezondheid Stap A Stap C Stap D InDialoog (Voorheen Aanpak Organisatieklimaat) Werk als waarde in de zorg Samen Sterk zonder Stigma De aanpak ‘InDialoog’ is een bewezen effectieve methode (Bronkhorst, 2018) voor het voeren van een oplossingsgericht dialoog en het creëren van een gezond en veilig organisatieklimaat. Ontwikkeld door: Stichting IZZ en de Erasmus Universiteit Rotterdam. Met behulp van de gespreksmethodiek ‘Werk als Waarde’ worden zorgteams versterkt in het bespreken van de voor hen belangrijke werkwaarden én deze waarden om te zetten naar concrete acties. Het doel is om het werkklimaat te bevorderen en onderlinge communicatie te verbeteren. Ontwikkeld door: Tranzo, Academic Collaborative Center Work and Health, Tilburg University. Informatie, goede voorbeelden en tips en tools voor werkgevers en werknemers om psychische klachten bespreekbaar te maken op het werk.

Stap B Goede praktijkvoorbeelden en methoden - vervolg

Stap B2: Zorg ervoor dat de werkdruk hanteerbaar is Stap A Stap C Stap D [Ont]regel de zorg Tools en hulpmiddelen voor zorgorganisaties om te ontregelen, inclusief goede praktijken. Hulp van een deskundig ontregelteam wordt geboden. Merkbaar Beter – Behoud je zorgpersoneel Portfolio van bewezen effectieve interventies gericht op o.a. betere werk-privé balans en betere roosters. Ontwikkeld door: CNV Zorg & Welzijn en V&VN.

Stap C Goede praktijkvoorbeelden en methoden

Stap C: Heb oog voor de (beginnende) mentale klachten van zorgmedewerkers en zorg voor mogelijkheden om daar tijdig over te praten Stap B Stap A Stap D Training aan zorgmedewerkers over psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en werkdruk Training aan leidinggevenden over psychosociale arbeidsbelasting (PSA) en werkdruk bij hun zorgmedewerkers Gespreksleidraad Werkstress De gesprekskaarten zijn een hulpmiddel om het gesprek aan te gaan met werknemers over werkstress. Ze bespreken thema’s als ‘oorzaken van werkstress’, ‘werkplezier’, ‘signalen van stress of overbelasting’, ‘ondersteuning en herstelmogelijkheden’. Ontwikkeld door: SBI formaat, AWVN, CAOP en B de baak, in het kader van Week van de Werkstress. Een training aan zorgmedewerkers om de werkdruk bij zichzelf te (h)erkennen en te verminderen of te voorkomen. Een training aan leidinggevenden om de werkdruk bij hun zorgmedewerkers te (h)erkennen, bespreekbaar te maken en te hanteren. Het instrument Het Huis van Werkvermogen Aan de hand van het hulpmiddel “Het Huis van Werkvermogen” kan een individuele zorg medewerker en een team inschatten hoe goed hij/zij in staat is om het werk lichamelijk en psychisch uit te voeren. Communicatie over mentale klachten zal makkelijker verlopen omdat iedereen dezelfde metaforen en methode gebruikt. Ontwikkeld door: Prof. Juhani Ilmarinen, Finnish Institute of Occupational Health. Merkbaar Beter – Behoud je zorgpersoneel Portfolio van bewezen effectieve interventies gericht op o.a. meer support van de direct leidinggevende en dialoog met zorgmedewerkers. Ontwikkeld door: CNV Zorg & Welzijn en V&VN. Toolbox Werk en psychische klachten Overzicht met handige websites, interventies en tools over mentale problemen in de werksetting. O.a. ook over het bespreekbaar maken van psychische klachten. Ontwikkeld door: Nederlands Instituut Psychologen (NIP).

Stap D: Reik actief passende interventies aan voor zorgmedewerkers die dat nodig hebben

Stap B Stap C Stap A Preventief Medisch Onderzoek (PMO) Psychische Gezondheid Sterk in je werk, zorg voor jezelf Merkbaar Beter – Behoud je zorgpersoneel Dit is een online loopbaanproject op maat, waarbij de zorgmedewerker ondersteuning krijgt van een loopbaancoach. Deelnemers ontvangen een werkboek met tips, vragenlijsten en informatie over leren en werken. Ontwikkeld door: 14 regionale werkgeversorganisaties zorg en welzijn, CNV Zorg & Welzijn en FNV Zorg & Welzijn. Portfolio van bewezen effectieve interventies gericht op o.a. minder werkdruk en meer support voor zorgmedewerkers. Ontwikkeld door: CNV Zorg & Welzijn en V&VN. Het PMO Psychische gezondheid betreft een vrijwillige screening (vragenlijsten) op het gebied van psychisch functioneren en werkfunctioneren. Bij een positieve uitkomst ontvangen werknemers een uitnodiging voor een consult van de bedrijfsarts of arbo-verpleegkundige. Hierin worden de resultaten, oorzaken van de klachten en mogelijke oplossingen besproken. Uit de studie bleek dat iedere euro die werd geïnvesteerd € 11,18 opleverde (Ketelaar et al., 2013). Ontwikkeld door: UMC Amsterdam (locatie AMC) en het Trimbos-instituut. Toolbox Werk en psychische klachten Overzicht met handige websites, interventies, tools en adressen voor meer informatie en ondersteuning bij mentale klachten in de werksetting. Ontwikkeld door: Nederlands Instituut Psychologen (NIP). Wendbaar aan het Werk Naar aanleiding van een scan over de duurzame inzetbaarheid binnen de organisatie, gaat men aan de slag met interventies op organisatie-, team- en/of medewerkersniveau. Ontwikkeld door: CNV, Transvorm, Zorg aan Zet, WGV Zorg & Welzijn en WZW. ESF levert de subsidie.

Literatuur

Arbeidsomstandighedenwet, (2020). Havermans, B. M., Boot, C. R., Brouwers, E. P., Houtman, I. L., Heerkens, Y. F., Zijlstra-Vlasveld, M. C., . . . van der Beek, A. J. (2018). Effectiveness of a digital platformbased implementation strategy to prevent work stress in a healthcare organization: a 12-month follow-up controlled trial. Scand J Work Environ Health, 44(6), 613-621. doi:10.5271/sjweh.3758 IZZ Resultaten Coronamonitor. (2020). Retrieved from https://www.izz.nl/resultaten-coronamonitor Boateng, C., Rombouts, S., Gunning, A., Kok, L., Zaccai, K., Jansen, S., . . . Verheijde, H. (2020). Nationale a(n)iosenquête 2020 Gezond en veilig werken. Retrieved from https://dejongespecialist.nl/wp-content/uploads/2020/12/ rapport-gezond-en-veilig-werken-2020-def-website.pdf Ketelaar, S. M., Gartner, F. R., Bolier, L., Smeets, O., Nieuwenhuijsen, K., & Sluiter, J. K. (2013). Mental Vitality @ Work--a workers’ health surveillance mental module for nurses and allied health care professionals: process evaluation of a randomized controlled trial. J Occup Environ Med, 55(5), 563-571. doi:10.1097/JOM.0b013e318289ee3e Bronkhorst, B. (2018). Praktijktoets Aanpak Organisatieklimaat; Wetenschappelijke toetsing van de Aanpak Organisatieklimaat binnen zorgorganisaties. Retrieved from https://www.izz.nl/sites/default/files/ downloads/5c0a472633d6d.pdf Havermans, B. M., Brouwers, E. P. M., Hoek, R. J. A., Anema, J. R., van der Beek, A. J., & Boot, C. R. L. (2018). Work stress prevention needs of employees and supervisors. BMC Public Health, 18(1), 642. doi:10.1186/ s12889-018-5535-1 Ketelaar, S. M., Nieuwenhuijsen, K., Frings-Dresen, M. H., & Sluiter, J. K. (2015). Exploring novice nurses’ needs regarding their work-related health: a qualitative study. Int Arch Occup Environ Health, 88(7), 953-962. doi:10.1007/ s00420-015-1022-5 Dieben, D. R. (2020). Burn-out bij Artsen: Een kritische discoursanalyse naar het spreken van artsen over burn-out bij artsen vanuit zorgethisch perspectief. Retrieved from https://hdl.handle.net/11439/3728 Inspectie SZW. Aandacht voor PSA en PTSS in de zorg in coronatijd. (2020). Retrieved from https://www.inspectieszw.nl/onderwerpen/aandacht-voorpsa-en-ptss-in-de-zorg-in-coronatijd Ketelaar, S., Nieuwenhuijsen, K., Gärtner, F., Bolier, L., Smeets, O., van Dijk, F., & Sluiter, J. (2013). PMO-module psychische gezondheid verbetert werkfunctioneren in de zorg. TBV–Tijdschrift voor Bedrijfs-en Verzekeringsgeneeskunde, 21(9), 406-411.

Literatuur - vervolg

Kraan, K. O., de Vroome, E. M. M., van der Zee, F. A., & Teeuwen, P. J. (2019). Werkgevers Enquête Arbeid 2019, Methodologie, resultaten en verantwoording. Retrieved from https://www.monitorarbeid.tno.nl/nl-nl/publicaties/ methodologisch-rapport-wea-2019/ Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Resultaten en conclusies PSA-inspecties in ziekenhuizen 2019 - 2020. (2020). Retrieved from https://www. inspectieszw.nl/publicaties/publicaties/2020/06/30/ resultaten-en-conclusies-psa-inspecties-inziekenhuizen-2019---2020 Robroek, S., Reeuwijk, K., & Burdorf, A. (2015). Duurzame inzetbaarheid in de Limburgse zorg; Resultaten van een onderzoek naar werkvermogen in de Limburgse zorg. Retrieved from https://www.zorgaanzet.org/uploads/ Downloads/Rapport_duurzame_inzetbaarheid_in_de_ Limburgse_zorg.pdf Los, F. S., Hulshof, C. T. J., & Sluiter, J. K. (2019). The view and policy of management of occupational health services on the performance of workers’ health surveillance: a qualitative exploration. BMC Health Services Research, 19(1), 473. doi:10.1186/s12913-019-4296-6 Nieuwenhuijsen, K., Sluiter, J. K., & Dewa, C. S. (2016). Need for recovery as an early sign of depression risk in a working population. Journal of occupational and environmental medicine, 58(11), e350-e354. Ruitenburg, M. M., Plat, M. C., Frings-Dresen, M. H., & Sluiter, J. K. (2015). Feasibility and acceptability of a workers’ health surveillance program for hospital physicians. Int J Occup Med Environ Health, 28(4), 731-739. doi:10.13075/ ijomeh.1896.00420 Mensink, F., Budimir, D., Pouw, M., Zarza, G., Vissers, M., van de Ven, G., . . . ten Arve, A. (2020). Whitepaper: COVID-19 als vergrootglas en versneller voor gezond werken in de zorg. Retrieved from https://www.izz.nl/sites/default/files/ downloads/5f6082324a89e.pdf Noben, C., Evers, S., Nieuwenhuijsen, K., Ketelaar, S., Gärtner, F., Sluiter, J., & Smit, F. (2015). Protecting and promoting mental health of nurses in the hospital setting: Is it cost-effective from an employer’s perspective?. International journal of occupational medicine and environmental health, 28(5), 891. Steenbeek, R. (2020). LAD Vragenlijstonderzoek Gezond en Veilig Werken tijdens en na de COVID-19 uitbraak Retrieved from https://www.lad.nl/wp-content/uploads/2020/10/ Rapportage-LAD-vragenlijstonderzoek-Gezond-en-Veiligwerken-tijdens-en-na-COVID-19-DEF.pdf van Emmerik, M. L., de Vroome , E. M. M., Kraan, K. O., & van den Bossche, S. N. J. (2014). Wekrgevers enquete arbeid 2014; methodologie en beschrijvende resultaten. Retrieved from https://wp.monitorarbeid.tno.nl/wp-content/ uploads/2020/09/WEA-2014.pdf van Vuuren, T., Smit, A., & Wolswijk, A. (2016). Daadwerkelijk werk maken van gezamenlijke verantwoordelijkheid voor duurzame inzetbaarheid in de Verpleeg-, Verzorgingshuizen en Thuiszorg. Waarom nemen werkgevers én werknemers verantwoordelijkheid voor investeren in duurzame inzetbaarheid? Retrieved from https://www.aovvt.nl/wp-content/uploads/2020/09/ Daadwerkelijk_werk_maken_van_gezamenlijke_ verantwoordelijkheid_voor_duurzame_inzetbaarheid_in_ de_VVT.pdf

Auteurs

Trimbos: Lily Menco, Els Bransen, Jeannet Kramer NVAB: Marlo van den Kieboom Amsterdam UMC Arbeid & Gezondheid: Karen Nieuwenhuijsen, Felicia Los V&VN: Marijke Roseboom

Bestelinformatie

Deze rapportage is gratis te downloaden via www.trimbos.nl Artikelnummer INF109 Trimbos-instituut Da Costakade 45 Postbus 725 3500 AS Utrecht T: 030 - 297 11 00

Met dank aan

Federatie Medisch Specialisten NVAB werkgroep Bedrijfsartsen in de Zorg Landelijke vereniging van Artsen in Dienstverband (LAD) Nederlands Instituut van Psychologen (NIP) Nederlandse Vereniging van Verzekeringsgeneeskunde (NVVG) Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG) VWS Publieke Gezondheid SZW Gezond & Veilig Werken

Ontwerp

The Creative Hub, Studio Trimbos Marieke Ten Kortenaar ©2021, Trimbos-instituut, Utrecht. Tekst uit deze publicatie mag worden overgenomen op voorwaarde van bronvermelding. Deze uitgave mag worden verveelvoudigd voor eigen of intern gebruik.

Beeld

Gettyimages.nl

Financiering

Ministerie van VWS in het kader van het Meerjarenprogramma Depressiepreventie